Aleksander Fredro (1793-1876)

mistrz komedii

masoni polscy: Aleksander Fredro

Aleksander Fredro urodził się 20 czerwca 1793 w Surochowie niedaleko Jarosławia w zamożnej rodzinie szlacheckiej. W wieku 4 lat przeprowadził się z rodzicami do Beńkowej Wiszni, gdzie rozpoczął kształcenie, pobierając nauki w domu rodzinnym. 12 stycznia 1806 r. w tragicznym pożarze dworu zginęła matka Fredry, a jego ojciec podjął decyzję o przeprowadzce do Lwowa.

Jako 16-latek Fredro zaciągnął się do armii Księstwa Warszawskiego. W roku 1812, już jako żołnierz Napoleona, uczestniczył w zakończonej klęską wyprawie na Moskwę i otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari. Jako oficer ordynansowy sztabu generalnego przebył w latach 1813-14 całą kampanię napoleońską, za co został odznaczony Krzyżem Legii Honorowej.

Po abdykacji Napoleona w 1815 r. Fredro odszedł z armii i wrócił w okolice Lwowa do majątku ojca w Bieńkowej Wiszni. Wtedy właśnie związał się z wolnomularstwem, wstępując do jednej z lubelskich Lóż wojskowych. W roku 1818 Aleksander Fredro napisał swoją pierwszą popularną komedię Pan Geldhab, której wystawienie w 1821 r. zbiegło się z dekretem Aleksandra I delegalizującym wszystkie loże masońskie.

W roku 1828 Fredro otrzymał w spadku po ojcu cały rodzinny majątek i jako sprawny zarządca szybko go pomnożył. Jednocześnie zajmował się twórczością literacką i został przyjęty do Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Z zaangażowaniem podejmował wiele inicjatyw społecznych. W 1830 r. wziął udział w pracach utworzonego we Lwowie Obywatelskiego Komitetu Pomocy dla Powstania, a od roku 1831 reprezentował interesy ziemiaństwa w galicyjskim Sejmie Stanowym. W 1832 r. dwóch powstańców z Wielkopolski znalazło schronienie w jego majątku.

Fredro był z jednej strony zaangażowanym społecznie przedstawicielem Oświecenia, a z drugiej strony osobą ze skłonnościami do mizantropii. W swych komediach obyczajowych prezentował portrety psychologiczne ówczesnych przedstawicieli szlachty galicyjskiej, po mistrzowsku korzystając z elementów charakterystycznych dla teatru ludowego i farsy. W jego dziełach, pod otoczką śmieszności, kryła się myśl iście wolnomularska, racjonalistyczna, zbudowana na oświeceniowych ideach, pełna wartościującego dystansu do świata. Takie podejście ostro krytykowali wielbiący powagę i wzniosłość przedstawiciele polskiego romantyzmu, co skłoniło Fredrę do zaniechania twórczości i publikowania jedynie pamiętników.

W okresie Wiosny Ludów (1848-49) był członkiem lwowskiej Rady Narodowej i został oskarżony o zdradę stanu za działalność na szkodę Austrii (śledztwo umorzono). W latach 1850-55 bywał u syna we Francji i tam wrócił do pisania komedii.

Jako poseł Sejmu Krajowego, od 1861 roku lobbował za budową pierwszej galicyjskiej linii kolejowej, organizował Towarzystwo Kredytowe Ziemskie i Galicyjską Kasę Oszczędności.

17 kwietnia 1873 r. został mianowany kawalerem Wielkiego Krzyża Orderu Franciszka Józefa i stał się członkiem Akademii Umiejętności. Ostatnie lata życia schorowany Aleksander Fredro spędził w gronie rodzinnym. Zmarł 15 lipca 1876 r. we Lwowie jako Honorowy Obywatel tego miasta.